भारतीय स्वातंत्र्यसैनिकांची 100 नावे मराठी व इंग्रजीत | Names of Freedom Fighters in Marathi

Shubham Pawarलेखक

शेवटचे अपडेट30/10/2026

Names of Freedom Fighters in Marathi: भारतातील 100 स्वातंत्र्यसैनिकांची नावे, महिला स्वातंत्र्यसैनिक, महाराष्ट्रातील क्रांतिकारक आणि त्यांचे योगदान जाणून घ्या.

भारताला 15 ऑगस्ट 1947 रोजी स्वातंत्र्य मिळाले. मात्र हे स्वातंत्र्य सहज मिळाले नाही. देशाला ब्रिटिश राजवटीतून मुक्त करण्यासाठी हजारो स्वातंत्र्यसैनिकांनी संघर्ष केला. अनेकांनी तुरुंगवास भोगला, तर काहींनी देशासाठी आपल्या प्राणांचे बलिदान दिले.

महात्मा गांधी, भगतसिंग, सुभाषचंद्र बोस, लोकमान्य टिळक, चंद्रशेखर आझाद, राजगुरू, सुखदेव आणि राणी लक्ष्मीबाई यांसारख्या महान व्यक्तींनी भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.

या लेखामध्ये आपण भारतीय स्वातंत्र्यसैनिकांची 100 नावे मराठी आणि इंग्रजीमध्ये, महिला स्वातंत्र्यसैनिक, महाराष्ट्रातील स्वातंत्र्यसैनिक आणि त्यांचे योगदान जाणून घेणार आहोत.

भारतीय स्वातंत्र्यसैनिकांची 50 प्रमुख नावे (Freedom Fighters Names in Marathi and English)

क्र.	मराठी नाव	English Name
1	महात्मा गांधी	Mahatma Gandhi
2	भगतसिंग	Bhagat Singh
3	सुभाषचंद्र बोस	Subhas Chandra Bose
4	चंद्रशेखर आझाद	Chandrashekhar Azad
5	लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक	Bal Gangadhar Tilak
6	सरदार वल्लभभाई पटेल	Sardar Vallabhbhai Patel
7	पंडित जवाहरलाल नेहरू	Jawaharlal Nehru
8	राणी लक्ष्मीबाई	Rani Lakshmibai
9	मंगल पांडे	Mangal Pandey
10	लाला लजपतराय	Lala Lajpat Rai
11	बिपिनचंद्र पाल	Bipin Chandra Pal
12	गोपाळ कृष्ण गोखले	Gopal Krishna Gokhale
13	विनायक दामोदर सावरकर	Vinayak Damodar Savarkar
14	रामप्रसाद बिस्मिल	Ram Prasad Bismil
15	अशफाकउल्ला खान	Ashfaqulla Khan
16	सुखदेव थापर	Sukhdev Thapar
17	शिवराम हरी राजगुरू	Shivaram Hari Rajguru
18	उधमसिंग	Udham Singh
19	बटुकेश्वर दत्त	Batukeshwar Dutt
20	खुदीराम बोस	Khudiram Bose
21	मदनलाल धिंग्रा	Madan Lal Dhingra
22	चित्तरंजन दास	Chittaranjan Das
23	मौलाना अबुल कलाम आझाद	Maulana Abul Kalam Azad
24	डॉ. राजेंद्र प्रसाद	Rajendra Prasad
25	खान अब्दुल गफ्फार खान	Khan Abdul Ghaffar Khan
26	अरुणा आसफ अली	Aruna Asaf Ali
27	सरोजिनी नायडू	Sarojini Naidu
28	कस्तुरबा गांधी	Kasturba Gandhi
29	बेगम हजरत महल	Begum Hazrat Mahal
30	मॅडम भिकाजी कामा	Bhikaji Cama
31	अॅनी बेझंट	Annie Besant
32	कमला नेहरू	Kamala Nehru
33	सुचेता कृपलानी	Sucheta Kripalani
34	उषा मेहता	Usha Mehta
35	दुर्गा भाभी	Durgawati Devi
36	कॅप्टन लक्ष्मी सहगल	Lakshmi Sahgal
37	प्रीतिलता वड्डेदार	Pritilata Waddedar
38	कल्पना दत्त	Kalpana Datta
39	मातंगिनी हाजरा	Matangini Hazra
40	कनकलता बरुआ	Kanaklata Barua
41	अल्लुरी सीताराम राजू	Alluri Sitarama Raju
42	बिरसा मुंडा	Birsa Munda
43	तात्या टोपे	Tatya Tope
44	नानासाहेब पेशवे	Nana Sahib
45	बहादूरशाह जफर	Bahadur Shah Zafar
46	कुंवरसिंग	Kunwar Singh
47	बख्त खान	Bakht Khan
48	वासुदेव बळवंत फडके	Vasudev Balwant Phadke
49	चापेकर बंधू	Chapekar Brothers
50	सेनापती बापट	Senapati Bapat

आणखी 50 भारतीय स्वातंत्र्यसैनिकांची नावे

क्र.	मराठी नाव	English Name
51	गोविंद बल्लभ पंत	Govind Ballabh Pant
52	मोतीलाल नेहरू	Motilal Nehru
53	मदन मोहन मालवीय	Madan Mohan Malaviya
54	सैफुद्दीन किचलू	Saifuddin Kitchlew
55	हकीम अजमल खान	Hakim Ajmal Khan
56	मौलाना मोहम्मद अली जौहर	Mohammad Ali Jauhar
57	शौकत अली	Shaukat Ali
58	राजकुमारी अमृत कौर	Rajkumari Amrit Kaur
59	विजयलक्ष्मी पंडित	Vijaya Lakshmi Pandit
60	मीराबेन	Mirabehn
61	कमलादेवी चट्टोपाध्याय	Kamaladevi Chattopadhyay
62	सत्यवती देवी	Satyavati Devi
63	बिनादास	Bina Das
64	सुनीती चौधरी	Suniti Choudhury
65	शांती घोष	Santi Ghose
66	बसंती देवी	Basanti Devi
67	नेली सेनगुप्ता	Nellie Sengupta
68	रमादेवी चौधरी	Rama Devi Choudhury
69	मालती चौधरी	Malati Choudhury
70	पार्वती गिरी	Parbati Giri
71	राणी गैदिन्ल्यू	Rani Gaidinliu
72	तिरुप्पूर कुमारन	Tiruppur Kumaran
73	व्ही. ओ. चिदंबरम पिल्लई	V. O. Chidambaram Pillai
74	सुब्रमणिय भारती	Subramania Bharati
75	सी. राजगोपालाचारी	C. Rajagopalachari
76	एस. सत्यमूर्ती	S. Satyamurti
77	के. कामराज	K. Kamaraj
78	टंगुटुरी प्रकाशम	Tanguturi Prakasam
79	पट्टाभी सीतारामय्या	Pattabhi Sitaramayya
80	पिंगली वेंकय्या	Pingali Venkayya
81	चक्रवर्ती राजगोपालाचारी	Chakravarti Rajagopalachari
82	जयप्रकाश नारायण	Jayaprakash Narayan
83	राम मनोहर लोहिया	Ram Manohar Lohia
84	आचार्य नरेंद्र देव	Acharya Narendra Deva
85	अच्युत पटवर्धन	Achyut Patwardhan
86	युसुफ मेहेरअली	Yusuf Meherally
87	एस. एम. जोशी	S. M. Joshi
88	नाना पाटील	Nana Patil
89	नागनाथ नायकवडी	Nagnath Naikwadi
90	यशवंतराव चव्हाण	Yashwantrao Chavan
91	तारा राणी श्रीवास्तव	Tara Rani Srivastava
92	पीर अली खान	Peer Ali Khan
93	तिलका मांझी	Tilka Manjhi
94	सिद्धू मुर्मू	Sidhu Murmu
95	कान्हू मुर्मू	Kanhu Murmu
96	गोविंद गुरु	Govind Guru
97	राणी अवंतीबाई लोधी	Rani Avantibai Lodhi
98	झलकारीबाई	Jhalkari Bai
99	ऊदा देवी	Uda Devi
100	भीमा नायक	Bhima Nayak

भारतातील 10 प्रसिद्ध स्वातंत्र्यसैनिक आणि त्यांचे योगदान

1. महात्मा गांधी (Mahatma Gandhi)

महात्मा गांधी यांना राष्ट्रपिता म्हणून ओळखले जाते. त्यांनी सत्य आणि अहिंसेच्या मार्गाने भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचे नेतृत्व केले.

असहकार आंदोलन, दांडी यात्रा आणि भारत छोडो आंदोलन यामध्ये त्यांचे महत्त्वपूर्ण योगदान होते.

2. भगतसिंग (Bhagat Singh)

भगतसिंग हे भारतातील प्रसिद्ध क्रांतिकारक होते. ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध लढताना त्यांनी तरुणांना स्वातंत्र्यासाठी प्रेरित केले.

23 मार्च 1931 रोजी भगतसिंग, राजगुरू आणि सुखदेव यांना फाशी देण्यात आली.

3. सुभाषचंद्र बोस (Subhas Chandra Bose)

सुभाषचंद्र बोस यांना नेताजी म्हणून ओळखले जाते. त्यांनी आझाद हिंद सेनेचे नेतृत्व केले आणि भारताच्या स्वातंत्र्यासाठी सशस्त्र संघर्षाला चालना दिली.

4. लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक (Bal Gangadhar Tilak)

लोकमान्य टिळक यांनी स्वराज्याचा विचार जनतेपर्यंत पोहोचवला. सार्वजनिक गणेशोत्सव आणि शिवजयंतीच्या माध्यमातून त्यांनी राष्ट्रीय जागृती घडवून आणली.

5. राणी लक्ष्मीबाई (Rani Lakshmibai)

झाशीची राणी लक्ष्मीबाई यांनी 1857 च्या उठावात ब्रिटिश सैन्याविरुद्ध शौर्याने लढा दिला. त्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील पराक्रमी महिलांपैकी एक होत्या.

6. चंद्रशेखर आझाद (Chandrashekhar Azad)

चंद्रशेखर आझाद यांनी हिंदुस्तान सोशलिस्ट रिपब्लिकन असोसिएशनच्या माध्यमातून ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध क्रांतिकारी कार्य केले.

7. सरदार वल्लभभाई पटेल (Sardar Vallabhbhai Patel)

सरदार पटेल यांनी स्वातंत्र्यलढ्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. बारडोली सत्याग्रहातील त्यांच्या नेतृत्वामुळे त्यांना सरदार ही उपाधी मिळाली.

8. मंगल पांडे (Mangal Pandey)

मंगल पांडे हे 1857 च्या उठावाशी संबंधित प्रमुख सैनिकांपैकी एक होते. ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीविरुद्ध त्यांनी बंड केले.

9. विनायक दामोदर सावरकर (Vinayak Damodar Savarkar)

स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांनी क्रांतिकारी चळवळीत सहभाग घेतला. ब्रिटिश राजवटीने त्यांना अंदमानच्या सेल्युलर जेलमध्ये कारावासाची शिक्षा दिली होती.

10. सरोजिनी नायडू (Sarojini Naidu)

सरोजिनी नायडू या स्वातंत्र्यसैनिक, कवयित्री आणि प्रभावी वक्त्या होत्या. त्यांनी महिला सहभाग वाढवण्यास आणि राष्ट्रीय चळवळीला बळकटी देण्यास महत्त्वाचे योगदान दिले.

महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध स्वातंत्र्यसैनिकांची नावे

महाराष्ट्राने भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात मोठे योगदान दिले आहे.

स्वातंत्र्यसैनिक	प्रमुख योगदान
लोकमान्य टिळक	स्वराज्य चळवळ आणि जनजागृती
वासुदेव बळवंत फडके	ब्रिटिशांविरुद्ध सशस्त्र उठाव
स्वातंत्र्यवीर सावरकर	क्रांतिकारी चळवळ
राजगुरू	क्रांतिकारी स्वातंत्र्यलढा
सेनापती बापट	स्वातंत्र्य चळवळ आणि सामाजिक आंदोलन
चापेकर बंधू	ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध क्रांतिकारी कार्य
क्रांतिसिंह नाना पाटील	प्रतिसरकार चळवळ
उषा मेहता	गुप्त काँग्रेस रेडिओ
मॅडम भिकाजी कामा	परदेशातून स्वातंत्र्य चळवळीचा प्रचार
युसुफ मेहेरअली	भारत छोडो चळवळीतील योगदान

भारतातील महिला स्वातंत्र्यसैनिकांची नावे

भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात महिलांनीही मोठे योगदान दिले.

राणी लक्ष्मीबाई, सरोजिनी नायडू, अरुणा आसफ अली, कस्तुरबा गांधी, बेगम हजरत महल, मॅडम भिकाजी कामा, उषा मेहता, सुचेता कृपलानी, कॅप्टन लक्ष्मी सहगल आणि मातंगिनी हाजरा या प्रमुख महिला स्वातंत्र्यसैनिक होत्या.

काही महिलांनी आंदोलनांचे नेतृत्व केले, काहींनी भूमिगत कार्य केले, तर काहींनी स्वातंत्र्यसैनिकांना मदत करून ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध संघर्ष केला.

भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील महत्त्वाच्या घटना

वर्ष	घटना
1857	ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध मोठा उठाव
1885	भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसची स्थापना
1905	बंगालची फाळणी आणि स्वदेशी चळवळ
1919	जालियनवाला बाग हत्याकांड
1920	असहकार आंदोलन
1930	दांडी यात्रा आणि सविनय कायदेभंग
1942	भारत छोडो आंदोलन
1947	भारताला स्वातंत्र्य मिळाले

स्वातंत्र्यसैनिकांबद्दल 10 महत्त्वाचे प्रश्न आणि उत्तरे (FAQ)

1. भारतातील सर्वात प्रसिद्ध स्वातंत्र्यसैनिक कोण आहेत?

महात्मा गांधी, भगतसिंग, सुभाषचंद्र बोस, चंद्रशेखर आझाद, लोकमान्य टिळक आणि राणी लक्ष्मीबाई हे प्रसिद्ध स्वातंत्र्यसैनिक आहेत.

2. भारताला स्वातंत्र्य कधी मिळाले?

भारताला 15 ऑगस्ट 1947 रोजी स्वातंत्र्य मिळाले.

3. भगतसिंग यांना फाशी कधी देण्यात आली?

भगतसिंग, राजगुरू आणि सुखदेव यांना 23 मार्च 1931 रोजी फाशी देण्यात आली.

4. भारत छोडो आंदोलन कधी सुरू झाले?

भारत छोडो आंदोलन ऑगस्ट 1942 मध्ये सुरू झाले.

5. झाशीची राणी कोण होती?

राणी लक्ष्मीबाई या झाशीच्या राणी होत्या. त्यांनी 1857 च्या उठावात ब्रिटिशांविरुद्ध लढा दिला.

6. आझाद हिंद सेनेचे नेतृत्व कोणी केले?

नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी आझाद हिंद सेनेचे नेतृत्व केले.

7. महाराष्ट्रातील प्रमुख स्वातंत्र्यसैनिक कोण आहेत?

लोकमान्य टिळक, वासुदेव बळवंत फडके, स्वातंत्र्यवीर सावरकर, राजगुरू, सेनापती बापट आणि नाना पाटील हे प्रमुख स्वातंत्र्यसैनिक आहेत.

8. भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात महिलांचा सहभाग होता का?

होय. राणी लक्ष्मीबाई, सरोजिनी नायडू, अरुणा आसफ अली आणि इतर अनेक महिलांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.

9. दांडी यात्रा कोणी काढली?

महात्मा गांधी यांनी 1930 मध्ये दांडी यात्रा काढली.

10. भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा मुख्य उद्देश काय होता?

ब्रिटिश राजवटीतून भारताला मुक्त करून स्वतंत्र राष्ट्र निर्माण करणे हा मुख्य उद्देश होता.

निष्कर्ष

भारतीय स्वातंत्र्यसैनिकांच्या त्यागामुळे आणि संघर्षामुळे भारताला स्वातंत्र्य मिळाले. महात्मा गांधींच्या अहिंसक आंदोलनांपासून भगतसिंग आणि चंद्रशेखर आझाद यांच्या क्रांतिकारी कार्यापर्यंत विविध मार्गांनी स्वातंत्र्यलढा पुढे गेला.

या लेखातील 100 Freedom Fighters Names in Marathi and English विद्यार्थ्यांना निबंध, भाषण, शालेय प्रकल्प, सामान्य ज्ञान आणि स्पर्धा परीक्षांसाठी उपयुक्त ठरतील.

अशाच शैक्षणिक माहिती, सामान्य ज्ञान आणि सरकारी योजनांसाठी MarathiCorner.com ला नियमित भेट द्या.

ज्ञान, माहिती, विश्वास म्हणजे मराठी कॉर्नर!