या 305 तालुक्यांत दुष्काळ जाहीर; शासनाने जाहीर केल्या 12 उपाययोजना
WhatsApp चॅनेल जॉईन करामहाराष्ट्र शासनाने 14 ऑक्टोबर 2026 रोजी 305 तालुके दुष्काळी जाहीर केले. शेतकऱ्यांसाठीच्या सवलती, परीक्षा शुल्क माफी आणि पंचनाम्याची माहिती वाचा.
305 तालुके दुष्काळ जाहीर 2026: शेतकऱ्यांसाठी कोणत्या सवलती? महाराष्ट्र शासनाने 14 ऑक्टोबर 2026 रोजी खरीप हंगामातील पावसाची तूट आणि दुष्काळाची स्थिती लक्षात घेऊन राज्यातील 305 तालुके दुष्काळी जाहीर केले आहेत. या तालुक्यांमध्ये जमीन महसूल सवलत, पीक कर्जाचे पुनर्गठन, शेतीकर्ज वसुलीला स्थगिती आणि शालेय-महाविद्यालयीन परीक्षा शुल्क माफीसह 12 उपाययोजना लागू करण्याचा निर्णय झाला आहे. पीक नुकसानीची आर्थिक मदत मात्र या GR मध्ये जाहीर केलेली नाही; ती स्वतंत्र शासन निर्णयाने ठरवली जाणार आहे.
थोडक्यात उत्तर: 14 ऑक्टोबर 2026 च्या शासन निर्णयानुसार खरीप हंगामात Trigger-1 आणि Trigger-2 लागू झालेल्या 305 तालुक्यांना दुष्काळी घोषित केले आहे. या तालुक्यांसाठी 12 सवलती व उपाययोजना मंजूर आहेत. जिल्हाधिकाऱ्यांनी पीक पंचनामे सुरू करून अहवाल शासनाकडे पाठवायचा आहे. पीक नुकसान भरपाईसाठी स्वतंत्र निर्णय अपेक्षित आहे.
महाराष्ट्रात 305 तालुके दुष्काळी का जाहीर केले?
राज्य शासनाच्या मदत व पुनर्वसन विभागाने खरीप 2026 मधील पावसाची तूट आणि इतर संबंधित घटकांचा विचार केला. दुष्काळ व्यवस्थापन संहिता 2016 मधील पद्धतीनुसार Trigger-1 आणि Trigger-2 चे निकष लागू झालेल्या तालुक्यांची स्थिती तपासण्यात आली.
याआधी 265 तालुके दुष्काळी घोषित केले होते. त्यानंतरच्या परिस्थितीचा आढावा घेऊन 14 ऑक्टोबरच्या शासन निर्णयात एकूण 305 तालुके अंतिमतः दुष्काळी घोषित करण्यात आले. या तालुक्यांची सविस्तर नावे शासन निर्णयाच्या परिशिष्ट-1 मध्ये दिली आहेत.
दुष्काळी तालुक्यांमध्ये कोणत्या सवलती मिळणार?
GR मध्ये खालील 12 उपाययोजना नमूद आहेत:
- जमीन महसुलात सूट देण्याची तरतूद.
- पीक कर्जाचे पुनर्गठन केले जाणार.
- शेतीशी संबंधित कर्जांच्या वसुलीला स्थगिती दिली जाणार.
- शेतीपंपाच्या वीजबिलात सूट मिळेल. 7.5 हॉर्सपॉवरपर्यंतच्या पंपांचे वीजबिल यापूर्वीच माफ केले आहे. त्यापेक्षा जास्त क्षमतेच्या पंपांनाही या निर्णयानुसार सूट लागू असेल.
- शालेय आणि महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांचे परीक्षा शुल्क माफ करण्याची तरतूद आहे.
- रोजगार हमी योजनेतील कामांच्या निकषांत शिथिलता देऊन जास्तीत जास्त कामे सुरू केली जातील.
- गरज असेल तेथे पिण्याचे पाणी पुरवण्यासाठी टँकरचा वापर केला जाईल.
- टंचाई जाहीर केलेल्या गावांतील शेतकऱ्यांच्या शेतीपंपांचे वीजजोड तोडू नयेत, असे नमूद केले आहे.
- शेतीवर अवलंबून असलेल्या शेतकरी आणि मजुरांना अन्नधान्याची टंचाई भासू नये यासाठी व्यवस्था केली जाईल.
- जनावरांसाठी आवश्यक चारा उपलब्ध करून देण्याची व्यवस्था केली जाईल.
- जलसंधारणाची कामे सुरू केली जातील.
- पिण्याचे पाणी आणि जनावरांच्या पाण्याचे नियोजन आधीच्या शासन निर्देशांनुसार केले जाईल.
परीक्षा शुल्क माफी कोणाला मिळेल?
शासन निर्णयात दुष्काळी तालुक्यांतील शालेय आणि महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांचे परीक्षा शुल्क माफ करण्याचा उल्लेख आहे. मात्र कोणत्या इयत्ता, परीक्षा, शैक्षणिक मंडळ किंवा शुल्काच्या घटकांचा समावेश असेल, याचा तपशील या GR मध्ये दिलेला नाही. अंमलबजावणीसाठी शिक्षण विभागाकडून येणाऱ्या पुढील सूचना शाळा, महाविद्यालय किंवा संबंधित परीक्षा मंडळाकडून तपासाव्यात.
शेतकऱ्यांना पीक नुकसान भरपाई कधी मिळेल?
या शासन निर्णयात 305 तालुक्यांतील दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांसाठी पीक नुकसानीची मदत स्वतंत्र शासन निर्णयाने जाहीर केली जाईल, असे स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे या GR मधून नुकसानभरपाईची रक्कम, पात्रतेचे निकष किंवा अर्जाची अंतिम तारीख ठरलेली नाही.
जिल्हाधिकाऱ्यांना पीक पंचनाम्याची कार्यवाही तातडीने सुरू करण्याचे निर्देश आहेत. सर्वेक्षण झालेल्या क्षेत्रातील पिकांची छायाचित्रे आणि GPS निर्देशांक गोळा करून पीकस्थितीचा अहवाल कृषी आयुक्तांमार्फत शासनाकडे पाठवायचा आहे.
शेतकऱ्यांनी आणि विद्यार्थ्यांनी पुढे काय करावे?
- तुमचा तालुका परिशिष्ट-1 मधील यादीत आहे का, हे अधिकृत GR मध्ये तपासा.
- पीक नुकसान असल्यास स्थानिक कृषी सहाय्यक किंवा तलाठी यांच्याशी संपर्क करून पंचनाम्याची माहिती घ्या.
- पीक आणि शेतजमिनीशी संबंधित कागदपत्रे जवळ ठेवा; प्रत्यक्ष आवश्यक कागदपत्रांची यादी संबंधित विभागाकडून खात्री करा.
- परीक्षा शुल्क माफीबाबत शाळा, महाविद्यालय किंवा परीक्षा मंडळाची अधिकृत सूचना तपासा.
- कर्ज पुनर्गठन किंवा वसुली स्थगितीबाबत आपल्या बँकेकडून अंमलबजावणीची माहिती घ्या.
- सोशल मीडियावरील अप्रमाणित मदत रकमेच्या दाव्यांवर विश्वास ठेवण्याआधी नवीन शासन निर्णय तपासा.
दुष्काळी तालुका यादी कुठे पाहावी?
पूर्ण तालुकानिहाय यादी महाराष्ट्र शासनाच्या PDF मधील परिशिष्ट-1 मध्ये दिली आहे. लेखाच्या शेवटी दिलेल्या अधिकृत GR लिंकवरून PDF उघडा आणि आपल्या जिल्ह्याखालील तालुक्यांची नावे तपासा.
महत्त्वाच्या अटी आणि सामान्य चुका
या निर्णयात 305 तालुक्यांची घोषणा आणि उपाययोजना आहेत; प्रत्येक सवलतीची अंमलबजावणी संबंधित विभाग करणार आहे. त्यामुळे सर्व लाभ एकाच दिवशी किंवा एकाच अर्जातून मिळतील असे समजू नका. तसेच 14 ऑक्टोबरच्या GR मध्ये ठरावीक रोख मदतीची रक्कम जाहीर नाही. पीक नुकसान भरपाईचा स्वतंत्र शासन निर्णय आल्यावरच त्यातील पात्रता, अर्जपद्धत आणि मदतीचा तपशील निश्चित होईल.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
1. महाराष्ट्रात किती तालुके दुष्काळी जाहीर झाले?
14 ऑक्टोबर 2026 च्या शासन निर्णयानुसार राज्यातील एकूण 305 तालुके दुष्काळी जाहीर झाले आहेत.
2. दुष्काळी तालुक्यांतील शेतकऱ्यांना कोणत्या सवलती आहेत?
जमीन महसूल सवलत, पीक कर्ज पुनर्गठन, शेतीकर्ज वसुलीला स्थगिती आणि शेतीपंप वीजबिलात सूट यांसह 12 उपाययोजना GR मध्ये नमूद आहेत.
3. विद्यार्थ्यांचे परीक्षा शुल्क माफ होणार का?
होय. दुष्काळी तालुक्यांतील शालेय आणि महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांचे परीक्षा शुल्क माफ करण्याचा उल्लेख आहे. नेमकी अंमलबजावणी संबंधित शिक्षण विभागाच्या सूचनेनुसार तपासावी.
4. पीक नुकसान भरपाईची रक्कम किती मिळणार?
या GR मध्ये मदतीची रक्कम दिलेली नाही. पीक नुकसानीची मदत स्वतंत्र शासन निर्णयाने जाहीर केली जाईल.
5. पीक पंचनामा कोण करणार?
जिल्हाधिकाऱ्यांना पंचनाम्याची कार्यवाही तातडीने सुरू करण्याचे निर्देश दिले आहेत. संबंधित महसूल आणि कृषी यंत्रणेकडून स्थानिक पातळीवर माहिती घ्यावी.
6. माझा तालुका यादीत आहे का हे कसे कळेल?
अधिकृत GR PDF उघडून परिशिष्ट-1 मध्ये आपल्या जिल्ह्याखालील तालुक्यांची यादी तपासा.
अधिकृत संदर्भ आणि स्रोत
- महाराष्ट्र शासनाचा 14 ऑक्टोबर 2026 चा शासन निर्णय — PDF
- विभाग: मदत व पुनर्वसन विभाग
- शासन निर्णय क्रमांक: समिती-2026/प्र.क्र.82/मदत-2
- निर्णय दिनांक: 14 ऑक्टोबर 2026
लेखक: शुभम पवार (Marathi Corner)
लेखातील माहिती वरील शासन निर्णयावर आधारित आहे. प्रत्यक्ष लाभ व अंमलबजावणीसाठी संबंधित विभागाच्या पुढील सूचनांची खात्री करा.
