305 दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची यादी 2026 ; Dushkal Grast Taluka List in Maharashtra

महाराष्ट्र दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची यादी 2026 जाहीर झाली आहे. आपल्या जिल्ह्याचा व तालुक्याचा समावेश आहे का ते तपासा आणि मिळणाऱ्या शासकीय सवलतींची माहिती घ्या.

दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची यादी 2026: शासकीय सवलती महाराष्ट्र राज्य शासनाने राज्यातील दुष्काळग्रस्त भागासाठी महत्त्वाची घोषणा केली असून खरीप हंगामातील पीक परिस्थिती व पावसाच्या तूट आकडेवारीनुसार dushkal taluka list in maharashtra अधिकृतरीत्या जाहीर केली आहे. सुरुवातीला पहिल्या टप्प्यात (Trigger-1 अंतर्गत) 265 तालुक्यांत दुष्काळ घोषित करण्यात आला होता, त्यानंतर नव्याने आढावा घेऊन आणखी तालुक्यांची भर घालत एकूण संख्या 305 तालुक्यांवर पोहोचली आहे. या निर्णयामुळे बाधित तालुक्यातील बळीराजाला मोठा दिलासा मिळणार असून महसूल, वीजबिल, पीककर्ज आणि परीक्षा शुल्कात थेट सवलती लागू करण्यात आल्या आहेत.

राज्य शासनाच्या महसूल व वन विभागाने यासंबंधीचा अधिकृत शासन निर्णय (GR) निर्गमित केला असून दुष्काळ जाहीर झालेल्या तालुक्यातील प्रत्येक शेतकऱ्याला शासकीय नियमांनुसार विविध योजनांचे लाभ दिले जाणार आहेत. चला तर मग, तुमच्या तालुक्याचे नाव या यादीत आहे का आणि शेतकऱ्यांना कोणत्या प्रत्यक्ष सवलती मिळणार आहेत ते सविस्तर पाहूया.

Dushkal Grast Taluka List in Maharashtra: मुख्य ठळक बाबी एका दृष्टिक्षेपात

दुष्काळग्रस्त तालुक्यांतील शेतकऱ्यांना कोणत्या 12 सवलती मिळणार?

शासनाने दुष्काळग्रस्त घोषित केलेल्या भागांत खालीलप्रमाणे 12 महत्त्वाच्या सवलती तातडीने लागू केल्या आहेत:

1. जमीन महसुलात सूट: चालू वर्षासाठी संबंधित शेतजमिनीचा जमीन महसूल पूर्णपणे माफ करण्यात येईल.

2. पीक कर्जाचे पुनर्गठन: थकीत अथवा चालू पीक कर्जाचे मध्यम मुदतीच्या कर्जात रूपांतर करून वसुलीस तात्पुरती स्थगिती दिली जाईल.

3. शेतीशी निगडित कर्ज वसुलीस स्थगिती: दुष्काळ काळात कोणत्याही सक्तीच्या वसुली कारवाया होणार नाहीत.

4. कृषी पंपाच्या वीजबिलात सवलत: शेतीपंपाच्या चालू बिलात शासनाच्या नियमानुसार 33.5% सूट लागू होते.

5. शालेय व महाविद्यालयीन परीक्षा शुल्क माफी: दुष्काळग्रस्त भागातील शेतकऱ्यांच्या पाल्यांना परीक्षा शुल्कातून सूट दिली जाते.

6. रोहयो (MGNREGA) कामांची उपलब्धता: गावात मागणीनुसार तातडीने रोजगार हमी योजनेची कामे उपलब्ध करून देणे.

7. पिण्याच्या पाण्याची सोय: टंचाईग्रस्त गावांमध्ये शासकीय टँकरद्वारे त्वरित पाणीपुरवठा सुरू करणे.

8. चारा छावण्या व पशुधनाचे संरक्षण: जनावरांच्या चाऱ्याची टंचाई भासल्यास शासकीय चारा डेपो किंवा छावण्यांचे नियोजन.

9. टंचाई निवारणासाठी राखीव पाणी: पाणीसाठ्यातील पाणी पिण्यासाठी राखीव ठेवणे.

10. अन्नधान्य सुरक्षा मदत: आवश्यकतेनुसार शिधापत्रिकेवर धान्य वितरण सुरळीत ठेवणे.

11. विहिरी व पाणी योजना दुरुस्ती: गावनिहाय तात्पुरत्या पाणीपुरवठा योजनांना गती देणे.

12. दिवाळीपूर्वी आगाऊ मदत: राज्य शासनाने जाहीर केल्यानुसार नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना ₹5,000 अग्रिम निधी थेट बँक खात्यात (DBT द्वारे) वर्ग करण्याचे नियोजन.

विभागनिहाय व जिल्हानिहाय दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची यादी (Dushkal Taluka List in Maharashtra)

शासन निर्णयानुसार विभागाप्रमाणे दुष्काळ जाहीर झालेल्या तालुक्यांचे वर्गीकरण खालीलप्रमाणे आहे:

1. छत्रपती संभाजीनगर विभाग (मराठवाडा)

मराठवाड्यातील बहुतांश जिल्ह्यांत पर्जन्यमान कमी राहिल्याने मोठा फटका बसला आहे:

• छत्रपती संभाजीनगर: छत्रपती संभाजीनगर, पैठण, वैजापूर, गंगापूर, खुलताबाद, सिल्लोड, फुलंब्री, कन्नड, सोयगाव.

• जालना: जालना, बदनापूर, भोकरदन, जाफ्राबाद, परतूर, मंठा, अंबड, घनसावंगी.

• बीड: बीड, गेवराई, माजलगाव, पाटोदा, आष्टी, शिरूर कासार, केज, आंबेजोगाई, परळी, धारूर, वडवणी.

• लातूर: लातूर, औसा, अहमदपूर, निलंगा, उदगीर, चाकूर, रेणापूर, शिरूर अनंतपाळ, देवणी, जळकोट.

• धाराशिव: धाराशिव, तुळजापूर, उमरगा, लोहारा, कळंब, भूम, परांडा, वाशी.

• नांदेड: नांदेड, बिलोली, हदगाव, किनवट, हिमायतनगर, माहूर, कंधार, लोहा, देगलूर, भोकर, धर्माबाद, उमरी, अर्धापूर, नायगाव (वायगाव).

• परभणी: परभणी, गंगाखेड, पाथरी, जिंतूर, सेलू, मानवत, सोनपेठ, पालम, पूर्णा.

• हिंगोली: हिंगोली, कळमनुरी, वसमत, औंढा नागनाथ, सेनगाव.

2. नाशिक व उत्तर महाराष्ट्र विभाग

• नाशिक: सिन्नर, मालेगाव, येवला, नांदगाव, चांदवड, देवळा, बागलाण (सटाणा), कळवण, सुरगाणा, इगतपुरी, पेठ, दिंडोरी (नव्या यादीसह).

• अहिल्यानगर: नगर, पारनेर, श्रीगोंदा, कर्जत, जामखेड, शेवगाव, पाथर्डी, नेवासा, राहुरी, संगमनेर, अकोले, कोपरगाव, श्रीरामपूर, राहाता.

• धुळे: धुळे, साक्री, शिंदखेडा, शिरपूर.

• जळगाव: एरंडोल, धरणगाव, पारोळा, अमळनेर, चोपडा, पाचोरा, भडगाव, जामनेर, चाळीसगाव, जळगाव, भुसावळ, रावेर, यावल, बोदवड, मुक्ताईनगर.

• नंदुरबार: नंदुरबार, नवापूर, शहादा, तळोदा, अक्कलकुवा, अक्राणी (धडगाव).

3. पुणे व पश्चिम महाराष्ट्र विभाग

• पुणे: बारामती, इंदापूर, दौंड, पुरंदर, शिरूर, खेड, भोर, वेल्हा, जुन्नर, आंबेगाव (नव्याने समावेश).

• सोलापूर: उत्तर सोलापूर, दक्षिण सोलापूर, बार्शी, अक्कलकोट, मोहोळ, माढा, करमाळा, पंढरपूर, सांगोला, माळशिरस, मंगळवेढा.

• सातारा: माण, खटाव, फलटण, खंडाळा, सातारा, महाबळेश्वर, कोरेगाव, पाटण (अतिरिक्त यादीसह).

• सांगली: आटपाडी, जत, कवठेमहांकाळ, मिरज, शिराळा, वाळवा, खानापूर, तासगाव, कडेगाव, पलूस.

• कोल्हापूर: पन्हाळा, राधानगरी, गगनबावडा, भुदरगड, आजरा, चंदगड.

4. अमरावती विभाग (पश्चिम विदर्भ)

• अमरावती: अमरावती, भातुकली, चांदूर रेल्वे, धामणगाव रेल्वे, नांदगाव खंडेश्वर, मोर्शी, वरुड, तिवसा, अचलपूर, चांदूरबाजार, दर्यापूर, अंजनगाव सुर्जी, धारणी, चिखलदरा.

• अकोला: अकोला, अकोट, तेल्हारा, बाळापूर, पातूर, बार्शीटाकळी, मूर्तिजापूर.

• बुलढाणा: बुलढाणा, चिखली, देऊळगाव राजा, सिंदखेड राजा, मेहकर, लोणार, खामगाव, शेगाव, मलकापूर, मोताळा, नांदुरा, जळगाव जामोद, संग्रामपूर.

• वाशिम: वाशिम, रिसोड, मालेगाव, मंगळूरपीर, कारंजा, मानोरा.

• यवतमाळ: यवतमाळ, बाभूळगाव, कळंब, दारव्हा, दिग्रस, आर्णी, नेर, पुसद, उमरखेड, महागाव, वणी, मारेगाव, झरी-जामणी, केळापूर (पांढरकवडा), घाटंजी, राळेगाव.

5. नागपूर विभाग (पूर्व विदर्भ)

• नागपूर: नागपूर ग्रामीण, कामठी, काटोल, कळमेश्वर, सावनेर, रामटेक, पारशिवनी, मौदा, उमरेड, भिवापूर, कुही, हिंगणा, नरखेड, नागपूर शहर.

• वर्धा: वर्धा, सेलू, देवळी, आर्वी, आष्टी, कारंजा, हिंगणघाट, समुद्रपूर.

• चंद्रपूर: चंद्रपूर, वरोरा, भद्रावती, चिमूर, नागभीड, सिंदेवाही, सावली, मूल, पोंभुर्णा, गोंडपिपरी, राजुरा, कोरपना, बल्लारपूर, ब्रह्मपुरी, जिवती.

• भंडारा: भंडारा, पवनी, लाखांदूर.

• गोंदिया: तिरोडा, आमगाव, देवरी, सालेकसा, गोंदिया, अर्जुनी मोरगाव, सडक अर्जुनी, गोरेगाव.

• गडचिरोली: गडचिरोली, चामोर्शी.

6. कोकण विभाग

• रायगड: श्रीवर्धन.

• रत्नागिरी: रत्नागिरी, संगमेश्वर, राजापूर, लांजा, मंडणगड, खेड.

• सिंधुदुर्ग: सावंतवाडी, दोडामार्ग, कणकवली, कुडाळ, वैभववाडी, मालवण, देवगड, वेंगुर्ला.

• पालघर: जव्हार, मोखाडा, तलासरी.

शेतकऱ्यांनी काय खबरदारी घ्यावी व पुढे काय करावे?

1. बँक खात्याची ई-केवायसी (e-KYC) पूर्ण ठेवा: शासनाकडून मिळणारी कोणतीही आर्थिक मदत ही थेट बँक खात्यात (Aadhaar Based DBT) जमा केली जाते. त्यामुळे तुमचे बँक खाते आधार कार्डशी संलग्न (NPCI Linked) असल्याची खात्री करून घ्या.

2. तलाठी आणि कृषी सहाय्यकांशी संपर्क: गावातील पिकपेरा नोंद (ई-पीक पाहणी) योग्य रीतीने पूर्ण झाली आहे का ते तपासा.

3. विद्यार्थी परीक्षा शुल्क परतावा: कॉलेज किंवा शाळेत शिक्षण घेणाऱ्या पाल्यांचे परीक्षा शुल्क भरताना तलाठ्याकडून दुष्काळग्रस्त भागातील रहिवासी असल्याचा दाखला/प्रमाणपत्र वेळेत मिळवून ठेवा.

4. कर्ज वसुली नोटीस आल्यास: दुष्काळ जाहीर झाल्यामुळे वसुलीस कायदेशीर स्थगिती मिळते. बँकेकडून तगादा लागल्यास स्थानिक तहसीलदार किंवा सहकार निबंधक कार्यालयाशी संपर्क साधा.

4 उपयुक्त FAQ (सतत विचारले जाणारे प्रश्न)

प्र. १: दुष्काळ जाहीर झालेल्या तालुक्यांत शेतकऱ्यांना रोख मदत कधी मिळणार?

उत्तर: राज्य सरकारने दिवाळी सणाच्या पार्श्वभूमीवर दुष्काळग्रस्त भागातील बाधित शेतकऱ्यांसाठी ₹5,000 अग्रिम रक्कम वितरित करण्याची घोषणा केली असून, पात्र खात्यांची पडताळणी पूर्ण होताच हा निधी थेट खात्यात जमा केला जाईल.

प्र. २: दुष्काळी सवलतींचा लाभ घेण्यासाठी शेतकऱ्यांनी वेगळा अर्ज करावा लागतो का?

उत्तर: नाही, जमीन महसूल माफी, वीजबिल सवलत आणि कर्ज पुनर्गठन यासाठी स्वतंत्र सरकारी अर्ज करण्याची गरज नसते. ई-पीक पाहणी आणि महसूल दप्तराच्या नोंदीनुसार संबंधित यंत्रणा (महावितरण, बँका आणि महसूल विभाग) आपोआप या सवलती लागू करतात. मात्र परीक्षा शुल्क माफीसाठी तहसीलदारांचा दुष्काळग्रस्त दाखला जोडावा लागू शकतो.

प्र. ३: महाराष्ट्र दुष्काळ 2026 चा अधिकृत शासन निर्णय (GR) कसा पाहायचा?

उत्तर: महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर (maharashtra.gov.in) ‘शासन निर्णय’ विभागात जाऊन महसूल व वन विभागाचे संबंधित परिपत्रक डाऊनलोड करता येते.

प्र. ४: माझ्या तालुक्याचे नाव यादीत नसेल तर काय करावे?

उत्तर: ज्या तालुक्यांत पहिल्या टप्प्यात दुष्काळ जाहीर झालेला नाही, तेथील स्थानिक प्रशासन ट्रिगर-२ चे निकष व पिकांची पैसेवारी तपासून शासनाकडे फेरआढावा अहवाल पाठवते. त्यानंतर पूरक यादी प्रसिद्ध केली जाते.

अधिकृत संदर्भ आणि स्रोत

महाराष्ट्र शासन – मदत व पुनर्वसन विभाग

• शासन निर्णय तारीख: 14 ऑक्टोबर 2026

• शासन निर्णय क्रमांक: समिती-2026/प्र.क्र.82/मदत-2

• संकेतांक: 202610141255534341

• अधिकृत शासन निर्णय PDF